19
Mar

Virus Corona có phải là dấu hiệu cáo chung của mô hình văn phòng truyền thống?

Trong 3 tháng vừa qua, virus corona đã xuất hiện trên 100 quốc gia khiến cho gần 8000 người chết (tính đến ngày 18/3).

Nó cũng làm gián đoạn rất nhiều hoạt động kinh doanh xuyên quốc gia, từ việc các chuyến bay bị hủy và cách ly diện rộng đến việc đình trệ chuỗi cung ứng toàn cầu và làm trượt dốc thị trường tài chính. Đặt sang một bên những ảnh hưởng nghiêm trọng về sức khỏe, đại dịch này về mặt khác, lại khuấy lên cuộc tranh luận về tương lai của công việc văn phòng. Với hàng triệu người toàn thế giới đang làm việc tại nhà do tác động của mối đe dọa dịch bệnh, do họ bị cách ly hoặc khuyến cáo từ phía doanh nghiệp, một câu hỏi lớn được đưa ra: Đây có phải là dấu hiệu cáo chung của mô hình văn phòng truyền thống?

Rõ ràng hơn, Corona Virus không trực tiếp phá hủy mô hình làm việc trong các tòa nhà văn phòng truyền thống nhưng lại vô hình chung dẫn đến hình thức “làm việc tại nhà” trở nên bắt buộc và phổ biến. Và khi nhiều công ty, thành phố và cộng đồng trở về trạng thái bình thường, tự nhiên sẽ phát sinh một số thay đổi trong nhận thức đối với lợi ích của hình thức này, và cuối cùng, là sự thay đổi mô hình văn phòng làm việc truyền thống. Sự thử nghiệm này đang diễn ra trên quy mô lớn chưa từng có. Từ đầu tháng 2, hàng triệu nhân sự Trung Quốc làm việc tại gia, các tập đoàn lớn như Amazon, Facebook, Google và Microsoft, cũng yêu cầu nhân viên ở khu vực Seattle (Mỹ) làm việc tại nhà từ đầu tháng 3.

Google EMEA Engineering Hub / Camezind Evolution. Image © Camenzind Evolution

Google EMEA Engineering Hub / Camezind Evolution. Image © Camenzind Evolution
 

Corona Virus có thể vừa khiến các nhân viên làm việc từ xa nhưng đây không phải là sự khởi đầu. Việc các nhân viên làm việc từ xa thường xuyên ở Mỹ tăng 173% từ 2005 và hiện tại đang có khoảng 4.7 triệu nhân công làm việc tại nhà – tương đương 3,4% lực lượng lao động tại Mỹ. Con số này ở Liên minh EU là 5% năm 2017, tập trung ở Hà Lan (13,7%), Luxembourg (12,7%) và Phần Lan (12,3%).

Retrofit Apartment / SuperLimão Studio. Image © Escanhuela Photo

Retrofit Apartment / SuperLimão Studio. Image © Escanhuela Photo
 

Lợi ích của làm việc từ xa không phải là không có lợi ích. Nó cho phép xóa nhòa các khoảng cách địa lý trong việc tuyển dụng nhân tài ở khắp nơi trên thế giới, đồng thời giảm đáng kể chi chí phải trả trên đầu người từ việc thuê văn phòng và trang thiết bị. Một khảo sát của đại học Stanford trên 250 người năm 2017 cho thấy làm việc tại nhà giúp nâng cao năng suất 13,5%, giảm ngày nghỉ ốm và cải thiện mức độ hài lòng với công việc. Đứng ở góc độ nhân viên, lợi ích rất rõ rệt: đỡ chi phí và thời gian đi lại, cân bằng cuộc sống – công việc tốt hơn, môi trường làm việc yên tĩnh hơn, hiệu quả hơn. Ý tưởng này đang được nhiều người muốn nhân rộng, theo 1 khảo sát cho thấy 80-90% nguồn lao động Mỹ nói họ muốn làm việc từ xa, ít nhất là bán thời gian. Khảo sát này cũng chỉ ra nếu cùng công việc đó mà áp dụng làm từ xa có thể tiết kiệm 700 tỉ đô la Mỹ cho doanh nghiệp và người lao động trên toàn nước Mỹ.

Apartment in Benfica / Atelier 106. Image © do mal o menos

Apartment in Benfica / Atelier 106. Image © do mal o menos
 

Việc thay đổi thái độ và thói quen cũng là mối quan tâm lớn cho các kiến trúc sư và nhà thiết kế. Là chuyên gia, chúng tôi thấy ngày nay trong việc chia sẻ thông tin, kiến thức và các hình mẫu hoạt động thông qua các phương tiện kỹ thuật số trên phạm vi đất nước và toàn cầu thông qua các kênh chat nhóm, mạng xã hội hay những server từ xa trở lên vô cùng khả thi. Những mô hình làm việc kiểu mới chắc chắn sẽ dẫn đến cuộc cách mạng trong thiết kế không gian văn phòng, hoặc là lựa chọn mới về không gian làm việc.

Tree-ness House / Akihisa Hirata. Image © Vincent Hecht

Tree-ness House / Akihisa Hirata. Image © Vincent Hecht
 

Khi những mô hình văn phòng truyền thống vẫn còn tồn tại, các kiến trúc sư sẽ vẫn bị ảnh hưởng và thuyết phục bởi xu thế mới, ví dụ : làm việc từ xa. Ước tính 40% các không gian văn phòng truyền thống có rơi vào trạng thái không sử dụng một số ngày trong năm. Trong tương lai khi rất nhiều người lao động giành 50% số ngày làm việc trong tuần tại nhà, việc thiết kế không gian văn phòng sẽ trở lên ngày càng linh hoạt hơn, trong khi một số thiết kế khác sẽ mang hơi hướng “lưu trú” để tạo ra một ngôi nhà thứ 2 cho người lao động.

Livingspace / Ruetemple. Image © Ruetemple

Livingspace / Ruetemple. Image © Ruetemple
 

Đi xa hơn từ mô hình văn phòng truyền thông là mô hình “co-working”. Một trong những công ty lớn nhất về co-working là WeWork – thành lập năm 2010 – trong những năm gần đây đã bày tỏ mối quan tâm không chỉ về không gian làm việc mà còn về thiết kế nội thất và sắp xếp đô thị. Tham vọng này được nhấn mạnh hơn vào tháng 5/2018 khi Bjarke Ingels giới thiệu kiến trúc sư trưởng của WeWork. Vài tháng sau, kiến trúc sư người Mexico Michel Rojkind trở thành phó chủ tịch cao cấp mới của văn phòng thiết kế. Coworking có thể là minh chứng cho sự thỏa hiệp hiệu quả nhất giữa mô hình làm việc truyền thống và từ xa: khi mà các văn phòng chia sẻ được trang bị tốt cho phép người lao động làm việc hiệu quả với đồng nghiệp trên toàn cậu, nhưng lại không bị trải qua sự cô lập vật lí và cô đơn thường được miêu tả là một trong những điểm yếu của làm việc từ xa.

WeWork Yangping Lu / Linehouse . Image © Dirk Weiblen

WeWork Yangping Lu / Linehouse . Image © Dirk Weiblen
 

Về mặt lựa chọn thay thế, sự phát triển như vũ bão của công nghệ ở hầu hết các ngành nghề cũng kêu gọi sự tái hiện toàn bộ lại cách chúng ta làm việc và sống với nhau. Các kiến trúc sư được kêu gọi để thiết kế một mô hình không gian mới và chưa từng được nhận diện trong đó sát nhập yếu tố điện tử (digital) và vật lý, địa phương và toàn cầu, làm việc và sinh sống, bỏ lại nhận thức về việc tập trung hàng chục, hàng trăm nhân viên làm việc 8 tiếng trong các tòa nhà văn phòng đơn lẻ chỉ là chuyện của quá khứ. Việc này tự nó cũng dẫn đến một câu hỏi lớn”Điều gì xảy ra với những mô hình văn phòng đang tồn tại?”. Có thể nào những không gian văn phòng trước đó, thường được trang bị với các thiết bị chức năng phức tạp, được thiết kế cho các ngành nghề đa dạng, sẽ bị chuyển đổi công năng thành phong cách sống hoặc sản xuất mới ở trong lòng thành phố?

Facebook Offices / O+A Studio. Image © O+A Studio

Facebook Offices / O+A Studio. Image © O+A Studio
 

Chúng ta đa nhìn thấy sự thay đổi đáng kể của mô hình văn phòng trước đó. Các văn phòng mở lần đầu tiên xuất hiện những những năm thập kỷ 40 của thế kỷ 20 và đến nay có thể chiếm đến 70% các thiết kế văn phòng. Trong bối cảnh bùng nổ công nghệ những năm 1990, sàn mở hiện lại là một lựa chọn thiết kế gây tranh cãi, với câu hỏi được đưa ra về việc nó ảnh hưởng ra sao tới sức khỏe tâm thần, năng suất, việc điều chỉnh điều hòa. Trong khi đó, sự nổi lên của các nhà khổng lồ về kinh tế những năm 2000 đã mang đến khái niệm hoàn toàn mới về không gian làm việc kết nối làm việc và chơi, trở thành văn phòng biểu tượng cho sức trẻ và sự thoải mái cho không gian văn phòng.

House in Kashiwa / Yamazaki Kentaro Design Workshop. Image © Naoomi Kurozumi Architectural Photographic Office

House in Kashiwa / Yamazaki Kentaro Design Workshop. Image © Naoomi Kurozumi Architectural Photographic Office
 

Nếu xu thế này tiếp diễn, cuộc cách mạng về kiến trúc thiết kế văn phòng sẽ chứng kiến việc điều chuyển hàng loạt các nhân viên từ văn phòng làm việc truyền thông sang tự động hóa hoặc làm việc từ xa. Sự chuyển đổi này từ làm việc tập thể sang làm việc từ xa và các cân nhắc về kiến trúc sẽ tính đến không gian sống và làm việc, cũ và mới, đã được xác minh từ rất lâu trước khi địa dịch Corona Virus này hướng đến mối quan tâm của toàn bộ công chúng. Và như đã nói, cuộc thí nghiệm bắt buộc có tính chất toàn cầu này: “làm-việc-tại-nhà” có thể tạo điều kiện cho mối quan hệ lành mạnh hơn trong tương lai giữa chúng ta và nơi làm việc.